vicharvani

મન એક મત અનેક

મન કે મતે ન ચાલીએ, મન કે મતે અનેક,
જો મન પર અસવાર હૈ, સો સાધુ કોઈ એક.

મનમાં ગુચ્ચમ આવે એટલે આપણા વર્તન અને વહેવારમાં પણ ગુચ્ચમ આવે. મનને મનાવવું અને કાબુમાં રાખવું એટલે ડાહ્યા માણસને ગાંડા માણસનું ઉદાહરણ આપવા બરાબર છે.
મનની નિર્મળ સપાટી ઉપર વિચારોના અનેક મોજા ઉછળતા હોય છે. મનને જયારે પસંદગી કરવાની આવે છે ત્યારે જ એના જ્ઞાનની કસોટી થાય છે.
જો વિકલ્પ એક બે કે ચાર હોય તો હજી પણ કઠીન નથી પણ અહીં તો અનેક મતોની વચ્ચે એક જ મતની પસંદગી કરવાની અને એ પણ વિચારોના હીતમાં.

પંદરમી સદીમાં સંત કબીર જે કહે છે તે અત્યારે અત્યંત તાજું હોય એવી અનુભૂતિ થાય છે. જાણે કે એ મહાન આત્માને આજના દિવસો ચોખ્ખા દેખાતા હશે.
સંત કબીરનો મુખ્ય મુદ્દો માત્ર જ્ઞાન જ છે. પોતાને જ પોતાનું જ્ઞાન. આ જમાનાનો માણસ હંમેશા કોઈક અને કોઈક બાબતે મૂંઝવાયેલો જ હોય છે. કોઈ પણ કાર્યને લઈને મન અનેક મત આપે છે. મન પણ જાણે માણસના ચારિત્રની પરીક્ષા કરતો હોય એમ માણસની કસોટી કર્યા જ કરે છે. અંતે માણસ રાજસીક ક્યાં તો તામસી નિર્ણયોમાં જ ફસાય છે. સાત્વિક મત સામે જાણે આ જમાનાને જ વેર છે, અને જે આ રાજસીક ક્યાં તો તામસી મતને માત આપે છે એ જ સાચો સંત છે. સંત કે સાધુ એટલે આપણો કહેવાતો લાંબા વાળવાળો બાવો નહિ પણ પોતાની વિચાર અને વર્તનની મર્યાદા સમજે તે વ્યક્તિ.

પુષ્પ : આપણા મનમાં કેળવેલા સાચા મતની પસંદગી એ જ ઈશ્વરની સાચી બંદગી છે.

– મૌલિક “વિચાર”